Patriarchat Kijowski i Ukraiński Autokefaliczny...

  

Pomimo że Kościół w Kijowie przetrwał zniszczenie miasta przez Mongołów w roku 1240, jego metropolici wkrótce zaczęli rezydować w nowym księstwie Moskwy. Sytuacja ta trwała do roku 1448, kiedy Kijów, wówczas znajdujący się pod zwierzchnictwem polsko-litewskim, ustanowiono oddzielnym metropolitanatem pod jurys­dykcją Konstantynopola. Krótko po tym, w roku 1461 biskupi Moskwy zaprzestali używania tytułu biskupa Kijowa i zaczęli tytułować się „metropolita Moskwy". Moskwa urosła w siłę i ostatecznie objęła kontrolę nad Kijowem. Prawosławna Metropolia Kijowa przeszła w roku 1686 spod jurysdykcji Konstantynopola pod jurysdykcję Moskwy.

 

Prawosławny Kościół na Ukrainie stał się w ten spo­sób częścią Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, do czasu kiedy ogłoszono niepodległość Ukrainy po I woj­nie światowej i rewolucji rosyjskiej. Rząd tej nowej re­publiki wydał prawo pozwalające na ustanowienie au­tokefalicznego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego w roku 1919.

 

W międzyczasie powstał spontaniczny ruch wśród ukraińskich prawosławnych, którzy na synodzie w roku 1920 utworzyli autokefaliczny Kościół Prawosławny. Ponieważ żaden biskup nie brał udziału w tej akcji, rada postanowiła wyświęcić biskupa przez nałożenie rąk przez obecnych tam księży i ludzi świeckich. Żaden Kościół Prawosławny nie uznał tego Kościoła z powo­du zastosowania tak nieortodoksyjnej metody wyświę­cania pierwszego biskupa oraz lekceważenia niektórych zasad kanonicznych.

 

 Znaczny udział świeckich w ad­ministracji Kościoła sprawił, że znany jest on jako „sobornoprawny" lub „soborowy".

 

Kiedy Ukraina została wcielona do Związku Radziec­kiego, nowe władze początkowo pozytywnie odnosiły się do Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego, jednak pod koniec roku 1920 postrzegały już go jako niebez­pieczny znak ukraińskiego nacjonalizmu. Pod presją rządu Kościół ogłosił swoje rozwiązanie i włączył się do patriarchatu Moskwy w roku 1930.

 

W czasie niemieckiej okupacji Ukrainy podczas II wojny światowej Ukraiński Kościół Prawosławny zo­stał na krótko przywrócony do istnienia przez bisku­pów, którzy zostali prawnie wyświęceni przez polskich biskupów prawosławnych. Chociaż twierdził on, że w ten sposób pozostaje w stałej łączności z tradycyjną suk­cesją apostolską, to jednak fakt ów nadal jest dyskuto­wany przez niektóre Kościoły Prawosławne.

 

Tak czy inaczej, Kościół został stłumiony ponownie, kiedy Ro­sjanie przejęli kontrolę nad tym obszarem. Przełożony Kościoła osiadł w Stanach Zjednoczonych, na wygna­niu. Sytuacja ta trwała, dopóki nie zaczęto przywracać w Związku Radzieckim większej swobody religijnej.

 

W tych nowych warunkach synod Ukraińskiego Pra­wosławia spotkał się w Kijowie w czerwcu 1990 roku i wybrał na patriarchę wygnanego metropolitę Mścisława. Wrócił on na Ukrainę w październiku tegoż roku i przewodniczył odradzaniu się Kościoła w jego kraju oj­czystym.

 

Sytuacja skomplikowała się po 21 maja 1992 roku, kiedy patriarchat Moskwy zdjął ze stanowiska metropo­litę Kijowa Filareta i 11 czerwca sprowadził go do stanu świeckiego. Został on oskarżony o próby oddzielenia swojego Kościoła od Moskwy.

 

Filaret połączył się wówczas z autokefalicznym Ukraińskim Kościołem Prawosławnym i przyjął nawet tytuł locum tenens patriarchy Mścisława, który wrócił do Stanów Zjednoczonych.

 

Filaret cieszył się poparciem rządu ukraińskiego w swych wysiłkach zmierzających do utworzenia autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Wszystko to wydarzyło się jednak bez wiedzy patriarchy Mścisława, który zerwał w listopadzie wszelkie kontakty z Filaretem.

 

Doprowadziło to do rozłamu w Kościele autokefa­licznym na część wierną Mścisławowi oraz powiązaną z Filaretem, która teraz nazywała siebie „Kijowskim Pa­triarchatem Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego" (UOC-KP: The Ukrainian Orthodox Church-Kiev Pa-triarchate).

Po śmierci patriarchy Mścisława 11 czerw­ca 1993 roku, każda z dwóch grup wybrała swoich przy­wódców.

 

7 września 1993 roku Ukraiński Autokefalicz­ny Kościół Prawosławny wybrał na patriarchę 77-let-niego ojca Włodzimierza Jaremę, który przyjął imię Dy­mitr I.

 

21 października 1993 roku Kijowski Patriarchat Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego wybrał 67-let-niego ojca Wasyla Romaniuka. Przyjął on imię Włodzi­mierz I; zmarł 14 lipca 1995 roku, a jego następcą zo­stał metropolita Filaret, wybrany na patriarchę 20 paź­dziernika.

 

W wyniku tego na Ukrainie istnieją trzy od­dzielne jurysdykcje prawosławne. Ukraiński Kościół Prawosławny, w dalszym ciągu złączony z Patriarcha­tem Moskiewskim (któremu przewodniczy metropolita Włodzimierz Sabodan), jest największy - posiada ok. 600 parafii. Jego siedzibąjest „Klasztor Jaskiń" („Ławra Peczerska") w Kijowie.

 

Następny to Kijowski Patriarchat Ukraińskiego Ko­ścioła Prawosławnego, który posiada 21 diecezji, 14 klasz­torów, 4 seminaria i około 2 tys. parafii, a jego siedzibą jest kościół św. Włodzimierza w Kijowie. Cieszy się on poparciem rządu ukraińskiego.

 

Ukraiński Autokefalicz­ny Kościół Prawosławny jest najmniejszy - posiada około 300 parafii, głównie w zachodniej Ukrainie.

 

Źródło:

Ronald G. Roberson CSP

Chrześcijańskie Kościoły Wschodnie

Przekład:

Krzysztof Bielawski, Daria Mionskowska

Appendix w przekładzie

Bernadety Gierszewskiej

Wprowadzenie Maciej Bielawski

Wydawnictwo Bydgoszcz 1998

 

 

 

Odsłon: 1694