TERTULIAN PESYMISTYCZNE SPOJRZENIE NA CAŁOŚĆ STOWORZENIA ORAZ ROZDŹWIĘK MIĘDZY WIARĄ A ROZUMEM

 [1] OSOBOWOŚĆ TEOLOGA

„Tertulian należy do Zachodnich Ojców Kościoła. Urodziła się najpóźniej w roku 160, zmarł w 220. Pochodził z Kartaginy, z rodziny pogańskiej, w późnym wieku przeszedł na chrześcijaństwo, ale po 20 latach popadł w herezję montanistów, a nawet i tam stworzył swój odłam tzw. „tertulianistów". Był ogromnym rygorystą i ascetą. Z wykształcenia prawnik. Stąd i filozofię rozwijał raczej pod kątem moralnym oraz praktycznym. Pozostawał głównie pod wpływem stoicyzmu. O ile wybitni Ojcowie kościoła dążyli do związania chrześcijaństwa z grecką filozofią i kulturą, to Tertulian chciał te rzeczy od siebie oderwać, a nawet chrześcijaństwo przeciwstawić wszelkiej kulturze świeckiej. Przy tym kulturę tę i w ogóle całe stworzenie wraz z człowiekiem ujmował raczej pesymistycznie. Chciał wywyższyć Boga przez poniżenie człowieka, gdy chrześcijaństwo chce raczej wykazać wielkość Boga przez wywyższenie człowieka. Dlatego Kościół nie uznał całości nauki Tertuliana, choć korzystał z wielu kwestii szczegółowych".   

[2] POGLĄDY TEOLOGA

(A) PESYMIZM WOBEC LUDZIEJ ROZUMNOŚCI I RACJONALNOŚCI

„Tertulian uważał, że nie tylko nie da się pogodzić wiary i rozumu, ale i nie trzeba. Bowiem wiedza rozumowa - filozofia jest bezużyteczna w porównaniu z objawieniem, nie dociera do właściwej prawdy, a nawet szkodzi człowiekowi, gdyż prowadzi do błędów moralnych. Nic nie znaczy np. wiedza o bogu u Platona czy Arystotelesa w porównaniu z wiedz a o Bogu u najprostszego chrześcijanina. Także filozofia nic nie wyjaśni w wierze, bo to jest prawdą w wierze, co jest absurdem dla filozofii (np. zmartwychwstanie). A wierzy się w tę prawdę dlatego, że jest absurdalna dla filozofii (credo, quia absurdum)".  

(B) PESYMIZM WOBEC NATURY LUDZKIEJ

„Nauka i rozum są dlatego złe, ze są produktem natury ludzkiej. Człowiek z natury jest czymś niskim i słabym: nie może sam z siebie poznawać prawdy i czynić dobra, a może czynić tylko to, co odnosi się do ciała i zmysłów. Cała zaś mądrość i dobroć wyższa w człowieku jest tylko czystym darem Boga, jest po to, by pokazać niskość ciała ludzkiego, a zatem wielkość Boga, jego wszechmoc i łaskę. Poglądy takie miały być podyktowane „pobożnością".  

(C) MATERIALIZM

„Utrzymując pesymistyczny pogląd na naturę ludzką, Tertulian poszedł za sensualizmem i materializmem. Uważał, że człowiek poznaje wszystkie prawdy tylko zmysłowo, dla poznania prawd wyższych przekraczających zmysły człowieka jest konieczne objawienie. Zresztą każdy byt - podnosi za stoikami - jest cielesny. Ciałem jest nie tylko dusza, ale nawet i Bóg. W ten sposób Tertulian stworzył rzecz niesłychaną, mianowicie chrześcijański materializm, oczywiście obcy duchowi chrześcijaństwa".  

[3] OCENA TEOLOGA

„Tertulian był postacią wybitną, co i tragiczną. Genialnie inteligentny, bystry, precyzyjny, erudycyjny. Także dynamiczny, gwałtowny, mocny, żarliwy i fanatyczny. Typowy asceta, rygorysta i fanatyk chrześcijański. I to ostatnie go zgubiło, choć on sam mniemał, że to go zbawi. Zabrakło mu miłości, wielkoduszności, wyrozumiałości, wybaczliwości, miłosierdzia, „znajomości zycia". Nie mógł przezwyciężyć żalu, że chrześcijanie, a zwłaszcza asceci, teologowie i hierarchowie tak słabo i często tak mało szczerze wprowadzają Ewangelię w życie. Nie rozumiał, że jego „tertuliańska" pozycja pneumatologiczną jest zbyt fantastyczna, emocjonalna, antyintelektualna i że właściwie prowadzi do „chrześcijańskiego więzienia ducha" z powodu irracjonalizmu połączonego z ciasnym rygoryzmem".  





Na podstawie: Cz. St. Bartnik, Historia filozofii, „Gaudium", Lublin 2001

Odsłon: 1485